Kompozisyon Nedir? Kompozisyonu Oluşturan Unsurlar Nelerdir?

Piet Mondrian Composition II in Red, Blue, and Yellow, 1930Piet Mondrian Composition II in Red, Blue, and Yellow, 1930

Kompozisyon terimi com + position kelimelerinden oluşmaktadır. Com- (ile, birlikte) + Position (yerleştirme) böylece bir araya getirme, bir arada tutma gibi anlamları çıkarmak mümkün.

Ögeler bir araya gelirken anlam bütünlüğü oluşturması ve ögelerin aralarındaki uyum önemlidir. Yapboz parçalarının bir araya geldiğinde anlamlı bir bütün oluşturması veya kelimelerin bir araya gelerek anlamlı cümle oluşması gibi düşünebiliriz. Tasarımda da buna benzer bir yapı söz konusu. Görsel öğeler bir araya gelirken anlamlı bir bütün oluşturması gerekir. Bütünü oluştururken bazı unsurlar vardır. Bu unsurlar kendi içlerinde belirli kurallardan oluşurlar. Kompozisyon oluştururken hem bu unsurları önce kendi içlerinde doğru olarak anlamalı, sonrasında da hepsini uygun yerde kullanmalıyız. Parçadan bütüne giderken parçaların bütüne uygunluğu göz ardı edilmemelidir. Kompozisyon oluştururken kullandığımız unsurlar: zıtlık, odak noktası, denge, ritim, hiyerarşi ve boşluktur.

Zıtlık

Zıtlık, kelime anlamı olarak karşıt olma durumu ya da çelişki yaratma olarak tanımlanabilir. Negatif bir anlam olarak görülse de aslında görsel anlamda doğru bir denge yakalanması ve bu dengenin yarattığı uyum izleyici için önemlidir. Etrafımızdaki her şeyin zıtlıklardan oluştuğunu düşünürsek (koyu-açık, kısa-uzun, ince-kalın vs.) ve bu zıtlıkların aslında varoluşunun bir bir düzen içerisinde denge yarattığını ve bu dengenin de uyumu oluşturduğunu fark edebiliriz.

Herbert Bayer, Weimar Sergisi, 1923 Herbert Bayer, Weimar Sergisi, 1923

Odak noktası

Odak Noktası oluşturmak kompozisyonda bulunan diğer öğeleri, odaktaki öğeye göre geride bırakarak öne çıkarmayı sağlar. Aslında bunu da zıtlıklar oluşturularak yapmak dikkat çekmeyi hem kolaylaştırır hem de izleyiciye görsel bir haz da katar. Odak noktası oluştururken birçok farklı yöntem kullanılabilir. Renk, şekil, doku, ölçek gibi unsurlarda oluşturulacak farklılık odak noktasına katkı sağlar. Örneğin kompozisyonda renk dağılımı mavi ve tonları ise sarı rengin konması odağı o kısma çeker diyebiliriz.

El Lissitzky, Proun, 1924-25 El Lissitzky, Proun, 1924-25

Denge

Denge, kompozisyondaki görsel ağırlığın oluşturduğu bir terazide eşitliği sağlayan bir tasarım ilkesidir. Dengeyi sağlamak için simetrik, asimetrik ve radyal dediğimiz metodlar kullanılır. Simetrik denge yatay ya da dikey eksende aynalanmış görüntü ile oluşur. Simetrik öğeler göze kusursuz görünüp estetik gelir. Asimetrik denge ise tam tersi şekilde ağırlığın bir tarafa verildiği diğer tarafın daha boş bırakıldığı ya da eğer bu bir grafik kompozisyon ise bir tarafta yazı diğer tarafta ise grafik öğenin yer alacağı şekilde konumlanır. Simetrik denge ne kadar kusursuz görünse de genelde doğru şekilde kurulmuş asimetrik dengenin yarattığı dinamizm izleyiciyi estetik olarak daha çok etkiler. Radyal denge ise bir noktanın etrafında dönen ve daha çok dairesel bir görünüm oluşturan bir denge çeşididir.

El Lissitzky, Proun 10, 1919 El Lissitzky, Proun 10, 1919

Ritim

Ritim bir öğenin düzenli ve akıcı şekilde tekrarlandığı düzendir. Bu aynı zamanda ritimin komposizyonda bir enerji oluşturmasını ve bu enerjinin de komposizyona hareket katmasını sağlar. Hareketsiz duran yapı içinde yaratılan hareket, olayı ilgi çekici hale getirir.

Henri Matisse - Dance 3 - 1910 Henri Matisse, Dance 3, 1910

Hiyerarşi

Hiyerarşi; önem, aşama belirtilerek yapılan bir sınıflamadır. Vurgulanmak istenen öğe; boyut, renk, doku, yerleşim olarak ön plana çıkartır. Örneğin gazeteler veya dergilerde gördüğümüz gibi başlık; büyük harflerle, büyük puntoyla, koyu ve dikkat çeken renkler ile kullanılırken metin gövdesi, içeriği anlattığı için daha küçük okunaklı bir ton ile verilir. Başlık ile metin gövdesi arasında kalan öğeler -eğer varsa- bu iki öğeye uygun şekilde orta ayarda konumlandırılır.

Combining graphic elements within a composition Kompozisyon içinde grafik ögeleri, Melissa Clarkson
Wassily Kandinsky, Poster

Boşluk

Boşluk, daha çok beyaz boşluk ya da negatif boşluk olarak adlandırılsa da biz hepsini kapsayacak şekilde ele almayı seçtik. Kompozisyonda öğeler arasında bırakılan boşluk; nefes verir, alan açar, aynı zamanda yol gösterici de olabilir. Bazı kompozisyonlarda vurgulanmak istenen öğeye yardımcı olması için kullanılırken bazı kompozisyonlarda ise sadece nefes vermek amacıyla kullanılabilir. Sadece görsel kompozisyonda değil, yazılı kompozisyonda da boşluklar okuyucu için önemlidir. Paragraf açılmadan, ara verilmeden yazılan yazılar daha okumadan bizim için boğucu ve yorucu bir görüntü oluşturur.

Piet Mondrian - Composition in Colours / Composition No. I with Red and Blue - 1931
Kaynaklar

    Etimoloji Sözlüğü, etymonline.com/word/composition

    Görsel Sanatlarda Kompozisyon, https://en.wikipedia.org/wiki/Composition_(visual_arts)
    
    Sanat Tarihinin Temel Kavramları Heinrich WÖLFFLİN, http://www.fotografya.gen.tr/yazdir?9D9B7795BE8EC2FC9F137DD272DDF7F6
    
    Melissa Clarkson, Görsel İletişim Öğeleri https://procomm.ieee.org/elements-of-visual-communication/
    
    El Lissitzky'nin Çalışmaları, https://monoskop.org/
    

Dergimize Reklam Verin

Reklam

Dergimize reklam vererek ürününüzü, içeriğinizi öne çıkarabilirsiniz. C reklam alanına şimdi reklam verebilirsiniz.


Bu makale tarihinde MARKUT Dergi Sayı: 01 altında Şahsenem Göksu Göktürk , Atahan Göktürk Güner tarafından yazılmıştır. Sayının devamını aşağı kaydırararak okuyabilirsiniz. Üst menüden diğer sayılarımızı okuyabilir, buraya tıklayarak anasayfaya dönebilir veya alt bölümdeki formu doldurarak dergimize abone olabilirsiniz.

Paylaş:
Dergimize Abone Olun
Yeni Sayıları Mailinize Gönderelim

ücretsizdir.

Markut D1 Reklam Alanı Görselidir.

Dergimizin Bir Parçası Olun

Reklam

Dergimize reklam vererek ürününüzü, içeriğinizi öne çıkarabilirsiniz. D1 reklam alanına şimdi reklam verebilirsiniz.

Markut D2 Reklam Alanı Görselidir.

MARKUT'un Yanında Uçun

Reklam

Dergimize reklam vererek ürününüzü, içeriğinizi öne çıkarabilirsiniz. D2 reklam alanına şimdi reklam verebilirsiniz.